Contracten voor de ondernemer

Met een onderneming produceert of verhandelt u goederen of verleent diensten. U verdient daarmee dagelijks uw geld en zorgt voor werkgelegenheid.

De wet- en regelgeving die van toepassing is op de activiteiten en dagelijkse gang van zaken van ondernemingen, zoals de uwe, wordt wel ondernemingsrecht genoemd. Enerzijds gaat het om de huishouding en spelregels van de vennootschap en de onderneming, ook wel het vennootschapsrecht genoemd. Vragen op het gebied van aandeelhouders, directie en commissarissen behoren hiertoe. Ieder heeft zijn eigen taken en verantwoordelijkheden. Anderzijds bevat het ondernemingsrecht zaken zoals groei van een onderneming door een fusie met of overname van een andere onderneming of een samenwerking met een ander bedrijf. Samenwerkingen worden dan vaak aangegaan voor de ontwikkeling van een nieuw product of een fabricageproces.

Het ondernemingsrecht omvat zo het vastleggen van afspraken in commerciële overeenkomsten, de advisering op het gebied van spelregels en bevoegdheden binnen een onderneming tot en met het vastleggen van afspraken met betrekking tot de koop en verkoop van die onderneming.

Om u behulpzaam te zijn in het opdoen van ideeën en om een indruk te krijgen wat geregeld moet worden, zijn enkele voorbeeld contracten aangehecht. Daarvan kunt u gebruik maken.

Met vennootschap wordt de zogenaamde kapitaalvennootschap bedoeld, oftewel de BV en NV.

Deze twee vennootschappen hebben een in aandelen verdeeld kapitaal dat in principe bij hun oprichting wordt bepaald. Zij bezitten rechtspersoonlijkheid. Dat betekent dat ze rechten en plichten hebben zoals een natuurlijk persoon deze heeft.

Een vennootschap heeft altijd één of meer aandeelhouders. De aandeelhouders kunnen meer op afstand zijn gezet en zijn makkelijk vervangbaar of zij nemen nog steeds een belangrijke rol als ondernemer voor hun rekening.

De vennootschap wordt opgericht met behulp van een notariële akte die vergezeld gaat van statuten. Daarin staan de huishoudelijke regels die het reilen en zeilen binnen de vennootschap (en haar onderneming) regelen. Hierin zijn de spelregels tussen en met de verschillende organen van de vennootschap, het bestuur, de algemene vergadering en mogelijk de raad van commissarissen geregeld.

Het aandelenkapitaal kan in verschillende aandelen verdeeld zijn en aan de aandeelhouders kunnen ook kwaliteitseisen worden verbonden.

Algemeen wordt aangenomen dat de vennootschap ook een verzameling van belangen dient, onder meer die van de aandeelhouders, de werknemers, schuldeisers etc.

Persoonsvennootschappen
Naast de kapitaalvennootschap bestaat ook de persoonsvennootschappen, te weten de maatschap, commanditaire vennootschap en vennootschap onder firma.

De deelnemers of vennoten staan in principe met hun gehele vermogen in voor de schulden van de personenvennootschap. Bij een V.O.F en C.V staan alle vennoten, met uitzondering van de commanditaire vennoten, hoofdelijk en dus voor het geheel in. Bij een maatschap is dat voor gelijke delen.

De deelnemers of vennoten leggen hun huishoudelijke regels en onderlinge afspraken in een overeenkomst vast. De persoonsvennootschappen hebben geen rechtspersoonlijkheid.

Onwerkbare verhoudingen leiden tot grote schade voor de onderneming en de continuïteit daarvan. Dat geldt voor aandeelhouders en andere betrokkenen, zoals schuldeisers en werknemers.

Conflicten tussen aandeelhouders onderling kunnen de verhoudingen onwerkbaar maken. Een fifty-fifty verhoudingen tussen aandeelhouders kan een patstelling tot gevolg hebben waardoor een algemene vergadering van aandeelhouders vervolgens niet goed kan functioneren. In andere verhoudingen kunnen de belangen van minderheidsaandeelhouders in het gedrang komen.

Het is daarom belangrijk dat aandeelhouders van elkaar af kunnen. Daarvoor bestaan als een normale regeling onmogelijk is, een aantal mogelijkheden, zoals een enquêteprocedure, de geschillenregeling en de ruziesplitsing.

Aandeelhoudersgeschillen & Enquêteprocedure
Als met een aandeelhouder, die bijvoorbeeld ook bestuurder is van de onderneming, een conflict bestaat, dan kan door een andere aandeelhouder een enquêteprocedure worden gestart. Voorwaarde is dat aan een juist beleid wordt getwijfeld en deze aandeelhouder tenminste 10% van de aandelen houdt.

Een enquête is een bijzondere procedure voor de Ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam. Indien er gegronde redenen bestaan om aan een juist beleid te twijfelen, wordt een verzoek toegewezen en een onderzoek gestart. De Ondernemingskamer zal na dit onderzoek vaststellen of sprake is van wanbeleid en zo nodig voorzieningen treffen. Deze kunnen zeer ingrijpend zijn, bijvoorbeeld bestuursbesluiten kunnen worden vernietigd of bestuurders kunnen worden geschorst of ontslagen.

Aandeelhoudersgeschillen & Geschillenregeling
Bij een BV of een (besloten) NV bestaat geen markt voor aandelen. Om toch de mogelijkheid te hebben om van een aandeelhouder af te kunnen, bestaat er een zogenaamde geschillenregeling. De geschillenregeling kent twee mogelijkheden: (i) uitstoting; en (ii) gedwongen uittreding.

Uitstoting
In een uitstotingsprocedure kan een aandeelhouder met ten minste 33 1/3 % van de aandelen de rechter verzoeken dat een andere aandeelhouder zijn aandelen aan hem overdraagt. Dit verzoek kan worden toegewezen wanneer deze aandeelhouder de belangen van de onderneming zodanig ernstig heeft geschaad dat zijn aandeelhouderschap redelijkerwijs niet meer kan worden getolereerd. Denk aan de situatie dat de bedrijfsactiviteiten naar een andere onderneming worden overgedragen waarin de andere aandeelhouder geen positie heeft.

De prijs die moet worden betaald voor de aandelen wordt door de rechter bepaald op basis van een deskundigenadvies. Een in de aandeelhoudersovereenkomst goed uitgewerkte regeling over de prijsbepaling helpt in dit geval tot een snelle prijsbepaling te komen.

Gedwongen overname
Als blijkt dat een mede-aandeelhouder(s) de belangen van de een andere aandeelhouder zodanig schendt dat van hem in redelijkheid niet langer kan worden gevergd, zijn aandelen te houden, dan kan de rechter verplichten dat de mede-aandeelhouder(s) de aandelen van de andere aandeelhouder overneemt.

Ook hier geldt dat de prijs van de aandelen wordt vastgesteld door de rechter, tenzij daarvoor in een aandeelhoudersovereenkomst een goed uitgewerkte regeling is getroffen.

Aandeelhoudersgeschillen & Ruziesplitsing
Een andere wijze een conflict tussen aandeelhouders op te lossen is de zogenaamde ruziesplitsing. Dit is een variant van zuivere splitsing en is bedoeld om ruziënde aandeelhouders in een BV of NV met een besloten karakter elk hun eigen BV of NV te laten “krijgen”.

Als er twee aandeelhouders zijn die ieder 50% van de aandelen houden van een onderneming, dan wordt die onderneming als het ware gesplitst waardoor ze verdwijnt. Het vermogen van de gesplitste onderneming wordt vervolgens in helfte gedeeld en verkregen door een tweetal nieuwe ondernemingen, waarvan de aandelen worden gehouden door een van de aandeelhouders.

Bij aandeelhoudersgeschillen is goede juridische begeleiding essentieel.

Zodra meerdere partijen aandelen in een vennootschap houden, kunnen zij hun afspraken in een aandeelhoudersovereenkomst vastleggen. Dat is vaak ook aan te raden. In de statuten zijn weliswaar de voornaamste huishoudelijke regels van een vennootschap en haar organen (bijv. bestuur, aandeelhouders) opgenomen, maar die zijn voor iedereen openbaar. Aandeelhouders kunnen daarnaast nog nadere afspraken maken, bijvoorbeeld over hun stemrecht, dividendbeleid, het vertrek (exit) en een regeling als er een patstelling ontstaat of een geschil is ontstaan. Deze afspraken zijn niet openbaar. Het is verstandig daarover advies aan een deskundig jurist te vragen.

Download: Template Aandeelhoudersovereenkomst algemeen.pdf Template Shareholders agreement (UK).pdf Template memo onderwerpen aandeelhoudersovereenkomst.pdf

Voor een onderneming is het van groot belang dat zij zich van andere ondernemingen onderscheidt. Een belangrijk middel hierbij is het voeren van een handelsnaam. De handelsnaam wordt wettelijk geregeld in de Handelsnaamwet. Hieronder wordt een aantal aspecten van het handelsnaamrecht behandeld.

Ontstaan en duur van het handelsnaamrecht
Een recht op een handelsnaam ontstaat doordat de naam door een onderneming daadwerkelijk wordt gevoerd, waardoor de handelsnaam bij het publiek bekend wordt. Het voeren van een handelsnaam kan op vele wijzen gebeuren: het vermelden van de handelsnaam in advertenties, in de telefoongids, op briefpapier, op facturen of op de gevel van de onderneming. Er zijn geen formele eisen (zoals het inschrijven van de handelsnaam in het handelsregister) verbonden aan het ontstaan en het instandhouden van het recht op een handelsnaam. Het handelsnaamrecht duurt voort zolang de ondernemer de naam feitelijk blijft voeren.

Grenzen aan het handelsnaamgebruik
Een handelsnaam dient, zoals vermeld, ter onderscheiding van een onderneming. Bij het gebruik van een handelsnaam moet de ondernemer zich houden aan de in de Handelsnaamwet neergelegde regels. Deze regels moeten voorkomen dat klanten en leveranciers van de ondernemer in verwarring worden gebracht of worden misleid. De Handelsnaamwet hanteert daartoe een zogeheten verbodstelsel.

Verwarring
Op grond van het belangrijkste verbod van de Handelsnaamwet mag een ondernemer geen handelsnaam gebruiken die gelijk is aan of in geringe mate afwijkt van een handelsnaam die al door een andere onderneming (rechtmatig) wordt gebruikt, als door dat gebruik het gevaar bestaat dat het publiek in verwarring wordt gebracht.

Of verwarring bij het publiek te duchten is, hangt met name af van de gelijkenis van de handelsnamen, van de aard van de ondernemingen (hoe meer de economische activiteiten overeenkomen, hoe groter de kans op verwarring) en van de vestigingsplaats van de ondernemingen. Bij de laatste factor komt het aan op de "geografische bekendheid": het gebied waarin de handelsnamen bekendheid genieten.

Misleiding
De Handelsnaamwet verbiedt naast het gebruik van verwarringwekkende handelsnamen tevens het gebruik van handelsnamen die misleidend zijn. Er zijn drie categorieën misleidende handelsnamen.

De eerste categorie wordt gevormd door handelsnamen die het publiek misleiden omtrent de eigendom van een onderneming. De heer Jansen mag bijvoorbeeld niet de handelsnaam Philips gebruiken voor zijn bedrijf. Door het voeren van de naam Philips kan bij het publiek de indruk ontstaan dat het bedrijf eigendom is van het concern Philips, terwijl dit niet het geval is.

De tweede categorie betreft handelsnamen die het publiek misleiden omtrent de rechtsvorm van een onderneming. Zo mag de heer Jansen zijn éénmanszaak niet voeren onder de naam "Jansen NV", omdat hierdoor bij het publiek de indruk kan ontstaan dat de onderneming "groter" is dan feitelijk het geval is.

Tenslotte is er een restcategorie van handelsnamen die het publiek misleiden ten aanzien van aard, karakter en betekenis van de onderneming. Een voorbeeld hiervan is een Nederlandse theefabriek die de naam "First English Tea Company" gebruikt.

Sancties
Wanneer een ondernemer in strijd handelt met bovengenoemde verboden kan een belanghebbende bij de kantonrechter een verzoek indienen om de handelsnaam te laten wijzigen. Het verzoek tot wijziging kan ook worden gedaan door de Kamer van Koophandel uit een oogpunt van algemeen belang. Dit komt echter zelden voor. Daarnaast kan een belanghebbende een kort-gedingprocedure bij de President van de Rechtbank starten op grond

van onrechtmatige daad. In deze procedure kan hij verbod van de handelsnaam en eventueel schadevergoeding vorderen.

Overdracht en Licentie
Een handelsnaam kan volgens de wet slechts worden overgedragen in verbinding met de onderneming, die onder die naam wordt gedreven. Algemeen aanvaard lijkt echter dat de handelsnaam ook tezamen met de relevante onderdelen (m.a.w.: de kernactiviteiten) van de onderneming kan overgaan. De handelsnaam wordt overgedragen door middel van een onderhandse akte.

Het in licentie geven van een handelsnaam staat op gespannen voet met de tekst van de Handelsnaamwet, omdat bij een licentie de onderneming niet wordt overgedragen. Toch wordt in de praktijk het in licentie geven van een handelsnaam algemeen aanvaard. Doorgaans wordt hiertoe een licentieovereenkomst gesloten tussen de rechthebbende op de handelsnaam en degene die de handelsnaam wil gaan gebruiken.

Het bovenstaande behandelt slechts enkele belangrijke regels waaraan een onderneming zich moet houden bij het gebruik van een handelsnaam. Het geeft geen compleet overzicht van de regelgeving voor het handelsnaamrecht.

Ook fusie is een techniek om een bedrijf over te nemen of een deel van de aandelen te krijgen.

Mocht u aandelen in een bedrijf voor aandelen in een ander bedrijf willen ruilen, dan wordt dit als een fusie opgevat. Vaak wordt er ook onder begrepen dat een bedrijf geheel opgaat in een ander bedrijf en de verkoper (eigenaar verdwijnend bedrijf) aandelen in de koper (verkrijgend) bedrijf krijgt. Met deze vorm gaan ook alle contracten automatisch mee over. Afhankelijk van de motieven van koper en verkoper kan hiervan gebruik worden gemaakt.

Voor het maken van de juiste keuzes kunnen wij in ieder geval meekijken en u begelei-den. Wij kunnen de vraagstukken en risico’s identificeren en oplossingen aandragen.

Download: Template memo on legal merger.pdf

Voor de overname van een deel van een bedrijf kunnen verschillende technieken worden gebruikt, bijvoorbeeld splitsing.

Door een splitsing of afsplitsing van een deel van het bedrijf kan dit onderdeel bij een geïnteresseerde koper gemakkelijk worden ondergebracht.

Splitsing is ook een figuur waarmee kan worden geherstructureerd. Zo kan ook een joint-venture worden ontmanteld of een concurrent een gedeelte van het bedrijf overnemen, waartegen de verkoper aandelen in het afgesplitste deel krijgt.

Juridische splitsing is de rechtshandeling waarbij het vermogen van een rechtspersoon onder algemene titel overgaat op één of meer andere rechtspersonen. Dit betekent dat in principe alle bedrijfsonderdelen automatisch mee overgaan.

De aandeelhouders van de eerstgenoemde rechtspersoon worden van rechtswege aandeelhouder van de laatstgenoemde rechtspersonen. Afhankelijk van de vorm van splitsing houdt de vennootschap waarvan het vermogen overgaat, op te bestaan.

Overgang van vermogen onder algemene titel betekent dat leveringsverplichtingen die voor elk vermogensbestanddeel kunnen gelden, achterwege blijven. Bijzondere aandacht verdienen daarbij wel ‘’buitenlandse’’ vermogensbestanddelen, zoals aandelen in een vennootschap opgericht naar een ander rechtsstelsel dan het Nederlandse recht.

De juridische splitsing is mogelijk met betrekking tot rechtspersonen die naar Nederlands recht zijn opgericht. De meest voorkomende rechtsvormen zijn de Naamloze Vennootschap (hierna “NV”) en de Besloten Vennootschap (hierna “BV”). De bij de splitsing betrokken rechtspersonen moeten, op een enkele uitzondering na, dezelfde rechtsvorm hebben. De NV en BV worden in dit kader als dezelfde rechtsvorm beschouwd.

Een splitsing kan alleen dan fiscaal geruisloos of nagenoeg geruisloos verlopen als aan de nodige voorwaarden wordt voldaan. Advies is hiervoor met een deskundige op het gebied van belastingrecht contact op te nemen.

Voor het maken van de juiste keuzes kunnen wij in ieder geval meekijken en u begeleiden. Wij kunnen de vraagstukken en risico’s identificeren en oplossingen aandragen.

Download: template memorandum demerger.pdf

De samenwerking binnen de B.V. of de onderneming en de BV kunnen worden beëindigd.  Een en ander wordt in gang gezet met de ontbinding van de B.V. (of een N.V.) daarvoor moet naast andere handelingen onder meer een besluit worden opgesteld. Onze advocaten in Amsterdam kunnen u hierbij helpen. Een memo over de gang van zaken is bijgevoegd.  

Download: Template memo on liquidation Dutch BV.pdf Template memorandum ontbinding liquidatie BV.pdf

Een volmacht is de bevoegdheid die een volmachtgever verleent aan een ander, de gevolmachtigde, om in zijn naam rechtshandelingen te verrichten. De inhoud van de volmacht bepaalt dus hoe, onder welke condities en wie een persoon kan en mag vertegenwoordigen. De volmacht kan eenmalig zijn en zien op meerdere handelingen of voor een langere periode zijn verleend.

In principe wordt de volmachtgever door het handelen van de gevolmachtigde gebonden en valt de gevolmachtigde er tussen uit. Daarop kunnen uitzonderingen bestaan.

Om aan te geven waartoe de volmacht zich leent en dient, zal deze schriftelijk moeten worden opgesteld.

Bij een vennootschap zal een volmacht in het handelsregister van de Kamer van Koophandel moeten worden ingeschreven. Dan kan de vennootschap zich hierop beroepen indien de gevolmachtigde buiten de grenzen van zijn volmacht heeft gehandeld.

Download: Template Volmacht 1.pdf Template Volmacht 2.pdf Template Volmacht 3.pdf Template Power of Attorney 1.pdf Template Power of attorney 2.pdf

Een besluit is een schriftelijke beslissing van een orgaan. Het kan gaan om een besluit van het bestuur, de aandeelhouders of een raad van commissarissen. Dit zijn organen van de vennootschap.

Besluiten moeten schriftelijk worden vastgelegd, ook om later het bewijs van de besluitvorming te kunnen leveren. Besluitvorming van de aandeelhouders moet daarnaast ook aan specifieke vereisten voldoen, zoals het horen van het bestuur en aan het adviesrecht van het bestuur moet zijn voldaan.

Besluiten kunnen nietig en/ of vernietigbaar zijn. Daartoe kunnen verschillende redenen bestaan. Besluiten kunnen ook onder bepaalde omstandigheden worden ingetrokken of worden herzien.

Download: Template Bestuursbesluit (NL).pdf Template Resolution of the board (UK).pdf Template Aandeelhoudersbesluit.pdf Template Shareholders resolution (UK).pdf Template Notulen AV.pdf Template Agenda Algemene vergadering.pdf

Het stemrecht is een recht dat is toegekend aan de aandeelhouder om in principe zijn eigen belang te dienen. Dit belang kan wel of niet parallel aan het belang van de vennootschap lopen. De begrenzing van het eigen belang ligt onder meer in de redelijkheid en billijkheid, die ook een aandeelhouder in acht moet nemen. Door ofwel geen gebruik van zijn stemrecht te maken of voor een besluit op een bepaalde (onderling afgestemde) wijze te stemmen, dient de aandeelhouder zijn belang.

In overeenkomsten kunnen afspraken over het gebruik van stemrecht worden gemaakt. Vaak zien deze op het nemen van specifieke besluiten met een bepaalde meerderheid van stemmen. In het hiernavolgende worden een paar kanttekeningen bij zulke afspraken geplaatst zonder hiermee direct volledig te zijn.

Afspraken omtrent het gebruik van stemrecht kunnen in een joint-venture-overeenkomst of in een separate aandeelhoudersovereenkomst worden vastgelegd. Indien de overeenkomst uitsluitend afspraken omtrent het gebruik van stemrecht bevat, wordt deze overeenkomst ook wel stemovereenkomst genoemd. Op zichzelf zijn deze stemovereenkomsten niet ongeoorloofd.

Het sluiten van zo een overeenkomst hindert de aandeelhouder niet zijn stem in afwijking van de overeenkomst uit te brengen. Immers, de wet en statutaire regelingen met betrekking tot het uitbrengen van een stem, gaan in principe altijd voor.

Bovendien, bijzondere omstandigheden kunnen meebrengen dat stemovereenkomsten dan ongeldig zijn. Voorts vindt de geoorloofdheid van stemovereenkomsten haar grenzen in het vennootschapsrecht en het beginsel van de vennootschapsrechtelijke openbare orde. Dit is onder meer het geval wanneer de overeenkomst tot maatschappelijke onbetamelijke gevolgen zal leiden of wanneer de aandeelhouder zich jegens anderen bindt ter zake van de uitoefening van zijn stemrecht.

Zulke afspraken kunnen nietig of vernietigbaar zijn. Daarbij kan onder meer aan de volgende situaties worden gedacht:

• continu stemmen volgens de instructies van bestuurders/ commissarissen. Dit doet afbreuk aan het dualistische karakter van de B.V.;
• langdurig verbinden volgens aanwijzingen/ instructies van de wederpartij te stemmen;
• een overeenkomst waarbij het de aandeelhouder volstrekt onmogelijk wordt gemaakt een eigen oordeel te vormen en geen afweging van de belangen kan maken;
• stemovereenkomsten met de strekking de wettelijke en statutaire regeling terzake van besluitvorming van aandeelhouders te frustreren, bij voorbeeld ingeval van bindende voordracht van een commissaris met een gekwalificeerde meerderheid van stemmen of het afwijken van de blokkeringsregeling.

In het Nederlands recht is vrijwaring geen eenduidig begrip. Het heeft in ieder geval betrekking hebben op aansprakelijkheid van een andere partij. In het algemeen bestaan twee verschillende vrijwaringen, de contractuele vrijwaring en processuele vrijwaring.

Contractuele vrijwaring
In overname-overeenkomsten is vaak de risicoverdeling tussen koper en verkoper geregeld. Daarvan zijn de garantiebepalingen en vrijwaringen een belangrijk onderdeel. In vrijwaringen worden de feiten waaruit financiële risico’s kunnen voortvloeien, al vastgelegd. Zo hebben koper en verkoper bepaald wie de gevolgen van een bepaald feit voor zijn rekening zal nemen. Zodra zo een feit intreedt, hoeft uitsluitend de schade te worden gesteld en bewezen. Van belang is de feiten zo gedetailleerd mogelijk vast te leggen.

Processuele vrijwaring
De processuele vrijwaring heeft een geheel andere betekenis. Een partij die in een civiele procedure wordt betrokken, kan een derde partij ook bij die procedure betrekken door hem in vrijwaring op te roepen. Dat gebeurt bij dagvaarding. Dat kan indien hij of zij ook met de zaak te maken heeft, met bijvoorbeeld het doel dat de negatieve gevolgen van de procedure voor zijn of haar rekening komt.

Download: Template Akte van Vrijwaring.pdf